Speech of President Rodrigo Roa Duterte During The Dinner With V. Luna And Cotabato Wounded In Action Soldiers

SPEECH OF
PRESIDENT RODRIGO ROA DUTERTE
DURING THE DINNER WITH V. LUNA AND COTABATO WOUNDED IN ACTION SOLDIERS
[Malacañang | 29 August 2016]

Kindly sit down. Thank you.

Still here? Nandito pa ba si… You join us na.

Senate President Aquilino Pimentel III; Secretary Delfin Lorenzana; Secretary Hermogenes Esperon, Jr.; General Ricardo Visaya; our brave soldiers who have been wounded in action; the officers and men and women of the Armed Forces of the Philippines; my fellow workers in government; my beloved countrymen.

Alam mo, mga sundalo, ako ay guest kanina sa Araw ng Kagitingan doon sa Fort Bonifacio and while I was proceeding there by helicopter, I was fetched from the Palace of the People. Ayaw ko kasing tawagin yang “Malacañan.” You know why? It’s a name adopted by the Spaniards. It has a very strong imperialist undertone. I do not. Hindi naman, wala naman tayong away but I’m just being, Piipino hindi naman ako Kastila. I wanted it to be called the People’s Palace. Kasi sa Davao, may malaki park doon, we had a hard time looking for the name. And I simply said, call it the “People’s Park.” Wala akong hangarin kung hindi ang bayan kong Pilipinas.

Sa chopper, inisip-isip ko anong masabi ko sa inyo. Jerome, anong, I’m not good at you know, Tagalog. I still have to grapple with words. So let me just say it in English.

I was trying to put my mind in the proper perspective of talking to soldiers but you know, the one thing that I really like was not even a soldier.

During the Japanese occupation, inaresto nila si Chief Justice Jose Abad Santos and he was brought to Malabang with his family. But in one of the occasions there, parang pista ata ng [inaudible], he was made to swear to the Japanese flag. At sabi ni Justice Abad Santos, “No way. No way kong gawin yan.” At wala namang mga tao doon. History records it to be like this:

Umiyak yung anak niya, the son cried and begged his father, “Pa, pumayag ka nalang, wala namang tao dito, ano ba naman yan. Eh simple lang naman yan ba’t ka pa magpakamtay?” And you know what? Ang sagot niya sa anak niya ay ganito, “You know son, do not suggest to me a thing which would be treason to my country.” Sabi niya, huwag mo akong iyakan kasi hindi lahat ng Pilipino, not all Filipinos are given that rare chance to die for his country.

Yan ang tandaan ninyo. Yan ang pinaka-paborito ko and also of Rizal. But ito, sinabi ko sa inyo, hind lahat ng Pilipino pinagbigyan. How I wish I would hear my son say something to me on the same, similar, or parallel at masabi ko sa kanya, “Thank you. Magpasalamat ka at binigyan ka ng pagkaroon na ako mamatay rin sa bayan ko.”

I’m not a soldier, I don’t know kung saan ako papunta pero ganito ‘yan. Lahat naman tayo eh, lahat tayo may sinusunod whether you like it or not, there is always a day for you. So kayong medyo lumusot, it means to say, “fight again.”

But this, I can assure you: My Presidency will take care of you, wala kayong dapat alalahanin.

Si Jerome, sabi ko mag aral ka ng braille. Alam mo ba Jerome si Bocelli? Singer? Yeah. Bulag yan. Well ang lakas ng ano but because his father wanted him to be a lawyer, nag-aral siya doon sa school for the blind, he finished law. He is lawyer, ‘yang kumakanta na ang boses maganda. Magandang lalaki. He finished law because that was what his father wanted him to be.

But pagkatapos pagka abogado niya, pinagbigyan niya ang tatay niya, bumalik sa pagkanta. Katabi ng gago puro magagandang singer na babae ngayon, naka-akbay pa minsan, nakakainggit.

You know, there is a concert with Sarah Brightman, hanapin niyo yun, ang taas ng boses ng babaeng ‘yan.

By the way, before I forget really, I brought with me, humingi ka kasi Jerome at yung isang kaibigan mong si, nag hingi kayo ng laptop? O andito yung laptop. Kumain ka muna, baka mag sige ka nung laptop yun ang ginagawa ng lahat eh. Yung asan na yun dalawa? Ibigay mo sa kanya pati ano.

Pati siguro kotse na, isali mo na. Where’s the other one? Ah ikaw? O. Saka may dala akong, wheelchair na electric ‘to ha. Huwag mo ibunggo ‘to. Huwag ka rin sa hagdanan. Diyan ka lang sa baba. It’s an electric wheelchair. At sino pa yung may gustong kailangan, maski tuhod lang yang maliit na sugat, gusto mo lang mag-pasyal pasyal, ayan patakbuhin mo. But he has to learn, parang drive lang ‘yan eh. Yung parang manibela. But it’s a… Saan na… ang wheelchair nasa likod. Isauli mo yan doo  sa doktor mo, sabihin mo pangit yan. Ayan drivean (drive) mo yan, parang manibela, iganun-ganun mo lang. So wag na muna tayo mag speech-speech mag istorya nalang tayo.

Careful ah. Careful ka. Alalayan mo. No, no, no, no. Antayin mo lang yung ano, you will be ready for that.

I-control mo ha, alalayan mo na. Where’s the technician?

Ano ba ‘to, Bong? Tatakbo na o…? Baka makuryentehan pa ang puwet niyan, baka mas doble pa ang problema natin dito. Ah yan bantay ha? Parang, forward mo lang.

Hayaan mo, Secretary lang naman pati yung Senate President yung… tapos side, ganun, ganun lang, o. Sanay ito.

Kita mo kung magpisil ng ano, parang ano ano? Umupo ka diyan, makinig ka nalang.

So ang ano kasi, you know, we know how to pay our debt of gratitude. Kayong lahat, actually, heroes na kayo. Walang problema ‘yan. Most of you will go back. Nandito si Girme. Girme Gutierrez. Siya yung may-ari ng Trust Trade. Alam mo [sabi] niya, yung mga sundalo doon, meron siyang proposal. Magbigay siya ng baril sa inyo, Gloc 30 kasi Du30, Gloc 30, bigyan niya kayong lahat. Libre.

Isang matino na tao, hindi na yan nagpapabili ng paltik kagaya sa iba. Baka magalit yung, wag ninyong sabihin ah. Sa Danao lang yan.

So I have, wag naman tayo mag speech-speech diyan. What I really plan to do is na –release ko na yung kanina. Well, for release na yung P4.6-billion sa mga byuda at yung mga generals na retired na pero para sa inyo, we will continue the assistance and financial aid. Kagaya mo, bumalik ka man sa serbisyo, may Gloc ka.

Kung matagal pa yung medalya na, yung promotion, we can hurry up Secretary Lorenzana, bilis-bilisan mo para ma-promote na kayo.

Pwede Delfin, diretso na silang general lahat? [laughter] Huwag na natin patagalin ‘to. Eh hero tapos, eh di gawin mo akong general. In the sight of the Filipino people, you are all generals.

Kaya ako, pag mag-saludo ako sa inyo wounded in action, sinasabi ko nagsa-saludo ako. So mauna kang bumaba sa kamay. ‘Yan ang respeto ko sa inyo. Hindi yan ginagawa ng iba but then ako, I usually bow maski saang crowd na may ano, nagba-bow ako. But to salute the wounded, talagang ako ang nauunang magsabi, “I salute you, sir.”

Tapos kung hindi mo maibaba ang kamay mo, may isang sundalo, nagtinginan na lang kami.  Sabi ko, ano nang gawin natin dito?

Nahiya siya, out of respect siguro, mahiya siya. Sabi ko, “Ibaba mo na ang kamay mo.” Hindi sir ako naunang magbaba. Sabi ko, “hindi ko rin ibaba itong kamay ko.” Para din buang itong dalawa eh. Ibaba mo yan.

Ang importante kasi, what bothers you lalo na kayong may mga pamilya, anak ninyo. Alam ko yan. Maski sino. Tayo, one day in our lives, ganun lang yan, nadyan na yan eh. Kung mabuhay ka, mabubuhay ka, kung mag-abot ka pa ng valor diyan kung ginusto niyo but ang inyong problema is ang pamilya so alam ko yan.

May programa ako sa lahat. Well of course, I promised you next year. Andito man si Senator. Wag ka lang pahalata na ipasubo kita but I want you to promise us, na doblado naman yung sweldo lahat pulis pati sundalo na I will start the, yung state university or the nearest, yung high school, national high school, i-accommodate dito sila lahat para sa mga ano yan. Talagang mate-train ang mga anak ninyo.

Or if they are exceptionally bright, they can choose the, we’ll have special category for yung mga IQ na umaabot na ng 102, 101. Mga bright talaga yan eh so sayang eh,  pakinabangan ng bayan. So they will enjoy scholarship. So long term yan. Ipasok ko na yan ngayon. I mean trust, ako po ang Presidente. So yan ang masasa— so libre ang edukasyon kindergarten hanggang college.

So okay na yan. Balik ka na, bahala na mamatay, okay na pala edi okay.Basta safety lang ng pamilya. Tayo alam natin eh, kayo alam ninyo. Pagpasok mo pagka-sundalo, alam mo na one day talagang tatamaan ka. Eh kalaban, tatamaan rin. Ang inyo diyan is you have to serve the country well, even got the wounds and yung iba nagpakamatay. Malaki ang respeto ko diyan sa inyong lahat kaya ako nagsasalute. Hindi ginagawa ng ibang presidente yan pero yan ang respeto ko sa inyo. Again.

So yun ang dapat pag-usapan natin: ang buhay ng sundalo. Kasi kung papasok ka ng gyera araw-araw at buhay ka naman, wala kang problema, wag kang mag-isip. Maha-high high morale ka lalo kung naka-score kayo ng marami.

But at times, huwag mo namang sabihin na ikaw na, palagi tayo. May disgrasya talaga yan. So there’s always a drawback somewhere when there’s fighting. But I assure you na kung ano ang sundalo pag nasugatan o medyo may tama na talaga.

Kagaya ni Jerome, I want him to study braille kasi kung ma-muster niya yan and even somebody na reading him the books, the Supreme Court might consider him just answering in oral. Kung ano yung binigay doon sa bar examinees basahin lang din sa kanya kasi kung makumpleto mo yan, kausapin ko ang alma mater ko, San Beda. Ipa-enroll kita sa College of Law.

Matuto ka na mag kanta parang kay Bocelli para makuha natin yung magaganda diyan. May pahawak-hawak pa yan sa iyo eh. Tignan mo, pag marunong ka na kumanta. So I want you to get another, to travel another mile sa buhay mo. Mag-aral ka ng mabuti, sabihin ko eh tutal you have the, swerte ka na eh, may nakita ka naman nang, hindi ka pa bulag.

Kumpleto ba yung nakita mo? Nakita mo silang lahat? Edi hawakan mo nalang. Yun tutal pareho lang eh. Pag hinwakan mo, alam mo na yan kung ano.

Do not be too sentimental about it kasi there is life after being wounded in, edi kanya-kanyang swerte yan. So binigay ng Diyos yan sayo. Really, it’s only God that can answer you. I cannot but I am sure that andito kami. Hindi ka namin pababayaan.

Sa Davao ako when I was mayor kaya tingnan mo ang Davao, maganda. Patay naman lahat pero maganda. Kamatayan ng putang inang mga yan, bwisit ano.

Sinabi ko sa kanila talaga, criminal umalis kayo dito, Mga durugista, umalis kayo dito. Lahat kayo umalis kundi patayin ko kayo.

Nung city director si Secretary Goy, Lito, patay lahat. Doon naubos. May mandato naman kami lahat, maski sila.

Do you know recommended sila for dismissal? 27 police officers. Kaya ako nagwala eh, sabi ko, hindi ako papayag. Hindi ako papayag na may sundalo, may pulis, punta ng kulungan dahil sa nagtatrabaho? Ah kalokohan yan. Huwag kang matakot, basta trabaho. Isang pirma ko lang yan, ano-ano, pardon. Nandyan sa Constitution. Totoo.  Sumunod ka lang, wag kang gumaya ng iba. Kung anong sinabi sa iyo, gawain mo ‘to, gawin mo ‘to sa trabaho, wala kayong problema.

Filean (file) kayo ng kaso, talo kayo sa korte? Madali lang. Kunin mo kay Bong yun, signed na yan ganun ka –kapal. Pinirmahan ko na yan dati, pardon dito, pardon doon, tang-ina. Bwisit.

Basta trabaho tayo, trabaho. Protektado kayo lahat. Lahat basta nagtatrabaho, wala kayong dapat ano…

Magsabi kayo na mapilitan kang mag-ratrat diyan may tinamaan ng sampung magandang babae, magalit ako. Bakit ang maganda ang pinili mo? Pero yung kasalanan, balewala yan. Basta in the performance of duty, there is really no problem and to think that wala man, hindi natin trabaho yan. Buti narinig na. Bakit balutin pa ni Bato yung patay? Hindi ba trabaho ng sundalo o pulis ang gawa ka ng mummy diyan? Nabalot yun kuwan, you’re wasting your time. Isang bala lang yan and you know, when you are in a war, in the coming days it will be hard for us to.. Pero tandaan mo, wag  kayong pumunta ng gyera na may galit ka.

Professional lang. Wag yung prrrt ganun. Isang bala lang. You save ammo there, kalokohan yan, gobyerno tayo. Basta huwag kayo pumasok ng gyera na may galit kayo. “Putang ina, nandito pala,” eh madidisgrasya yan. You begin to, you waste your resources and you are inviting danger. Kung ano yung tinuro sa inyo sa training pero pag umabot ang panahon, sabi ko lahat naman tayo.

Ang importante lang, alam namin na ang asawa mo protektado. Alam namin kung ilang babae ang pinaanak mo pa kasi kawawa eh. So ilan ba ang asawa mo talaga?  Huwag mo akong bolahin, just tell me the truth. Kasi tulungan din natin yan.

Karamhan niyan pulis, namatay ang pulis, tatlo ang pamilya minsan. Kasi walang magawa itong mga buang kundi mag parking diyan sa mga bar bar. Lahat ng magaganda, kanila. Lahat naman ng kompromiso, pulis. Usually yan dalawa ang asawa niyan mag-iyak. Saan ba si Bato? Ilan ba yung kanya, matanong ko nga.

Well anyway, seriously now. Huwag kayo mag— go back and fight. Kung sundalo ka, alam mo, ganito. Papiliin ka: sundalo ka? Tumawid ka dyan sa EDSA tapos nasagasaan ka pa ng.. Yan ang gusto mong kamatayan? Ako kung ako ang sundalo, gusto ko mamatay ako diyan sa, ratratan tayo ng harap-hatapan. Bakit ako mamili ng kamatayan na anong edad? Basta ako sundalo. Ako’y handa mamatay. Ang sinasabi ko lang sa gobyerno, huwag kalimutan. Kasi yung buhay namin, inialay mo sa ating bayan, the least that we can do, ladies and gentlemen, is really na huwag natin pabayaan. Pamilya yan.

Ang sikreto, ang nagbibigay sa kanila ng psychologist. Pamilya. Ano ang mangyayari sa mga anak ko?

Hind pa yung asawa ha, palitan mo na yan. Ako nagpalit ako, dalawang beses na eh. Pero anak, eh siyempre hindi pwede yan. Ang anak is anak. So hiwalay ako sa asawa ko pero alam ko, mahirap basta lalo na yung lalaki at yung anak natin babae. Mag-alala tayo. So disabuse your mind not to think of so much. Concentrate ka nalang sa rehab mo. We will take care.

Gagawa ako ng programa. Pagkatapos, kung hindi ka na talaga pwede diyan sa banatan, you can have a very functional and productive life. Ang importante, ano ang gawain mo from this [kung] hindi ka na makabalik sa pagfi-field.

So you must be happy, pinapipili ko kayo kung ano ang gusto ninyo. But pamilya, protektado. By December I think, makumpleto na yung doble na ang sweldo. Yun ang pangako ko nung election. Not because na gusto ko kayong bolahin na, “o sweldo mo.” 23 years akong mayor, maski tanungin mo si Secretary Lorenzana. Mayroon siyang artillery noon, si Gutierrez. May artillery yung bukid nawala yun isang pamilya. Tang-ina. Sabi ko, anong klase?

So I was there to help the soldiers eh naka wheelchair, hindi mo naman malaman talaga kung saan mag bagsak yan. Kung nabagsak doon sa bahay, edi nawala ang mga tao doon, walan makita. So we are able to fix it. I was always there when you, when they needed me and for as long as God will give me the productive years of my life, I’m 71, I will be in the Presidency to protect you and to pray.

Maraming salamat po.